Soundcheck không phải thử micro 1-2-3. Bảy bước theo được, thời gian thật theo quy mô, năm lỗi khiến soundcheck thành vô nghĩa và việc ban tổ chức cần chuẩn bị.
# Quy trình soundcheck sự kiện: làm gì và mất bao lâu?
Trả lời ngắn: Soundcheck không phải là "thử micro một hai ba". Đó là quy trình kiểm và cân toàn bộ hệ thống âm thanh trước khi khán giả vào — từ nguồn điện, từng đường tín hiệu, monitor trên sân khấu, cho tới việc ghi nhớ và lưu lại các mức đã chỉnh. Lý do phải làm trước, và phải làm đủ, rất đơn giản: một căn phòng có người nghe khác hẳn một căn phòng trống. Cắt bớt khâu này là đẩy phần dò tìm sang lúc chương trình đang chạy.
Bài này viết cho người tổ chức chương trình, không phải cho kỹ thuật viên. Bạn không cần biết cách bấm nút trên bàn mixer. Bạn cần biết soundcheck gồm những gì, mất bao lâu, phải chừa bao nhiêu thời gian trong kịch bản, và phía bạn phải chuẩn bị gì để ê-kíp kỹ thuật làm được việc của họ.
Mục lục
Bàn mixer số đặt dưới mái che tại sự kiện ngoài trời, bộ thu không dây dựng ăng-ten bên cạnh
Soundcheck khác line check ở chỗ nào
Đây là chỗ nhầm lẫn phổ biến nhất, và nó gây hậu quả thật.
Line check là kiểm từng đường tín hiệu có lên hay không. Cắm micro số 1, nói vào, thấy cột đèn trên bàn mixer nhảy — đường đó thông. Làm lần lượt cho tất cả micro, nhạc cụ, đầu phát nhạc nền. Line check trả lời đúng một câu hỏi: có tín hiệu không?
Soundcheck bắt đầu sau khi line check xong. Nó trả lời những câu hỏi khó hơn: âm lượng từng nguồn so với nhau đã cân chưa, giọng hát có bị dàn nhạc nuốt không, người trên sân khấu có nghe được chính mình không, micro của MC có hú khi đứng ở vị trí MC sẽ đứng không, và mức nào là mức để bắt đầu chương trình.
Tài liệu kỹ thuật quốc tế cũng phân biệt rõ hai khâu này: line check là bước xác nhận kết nối và thiết bị xử lý hoạt động đúng, còn soundcheck là bước người biểu diễn và kỹ sư âm thanh chạy thử một phần chương trình để cân hệ thống nhà hát và hệ thống monitor sân khấu (Wikipedia — Sound check).
Rất nhiều chương trình nhỏ dừng lại ở line check rồi tưởng là đã soundcheck xong. Micro lên tiếng, nhạc nền phát được, mọi người gật đầu và đi ăn trưa. Đến giờ khai mạc mới phát hiện giọng MC bị chìm dưới nhạc, hoặc ca sĩ không nghe được mình đang hát cao hay thấp.
Có một cách kiểm tra rất nhanh dành cho người tổ chức: nếu suốt buổi "thử âm thanh" không ai hát trọn một bài, không ai chỉnh loa monitor quay về phía người hát, và không ai ghi lại gì cả — thì đó là line check, không phải soundcheck.
Trình tự soundcheck chuẩn: bảy bước
Thứ tự dưới đây không phải quy ước tuỳ tiện. Mỗi bước dựa trên kết quả của bước trước, đảo thứ tự là phải làm lại.
Bước 1 — Kiểm nguồn điện và tiếp đất
Trước khi bật bất cứ thứ gì, ê-kíp kiểm ổ cắm, công suất khả dụng của tuyến điện, và tiếp đất. Đây là bước hay bị bỏ qua nhất vì nó không "ra tiếng" nên trông như không làm gì.
Hai lỗi kinh điển đến từ đây. Thứ nhất là tiếng ù nền — dải trầm rè rè chạy suốt chương trình, nghe rõ nhất lúc im lặng giữa hai tiết mục, thường do vòng lặp tiếp đất giữa các thiết bị cắm ở nhiều ổ khác nhau. Thứ hai là sụt áp: hệ thống chạy êm lúc soundcheck, đến khi bếp, máy lạnh và đèn sân khấu cùng bật thì amply bắt đầu ngắt.
Với sự kiện ngoài trời còn thêm chuyện ẩm. Bàn mixer luôn phải nằm dưới mái che riêng, không phải che tạm bằng tấm bạt đặt lên trên. Sương đêm và hơi ẩm đọng lại trên bề mặt bàn qua vài giờ là đủ gây trục trặc, và ổ cắm đặt trên nền đất ẩm là rủi ro an toàn chứ không chỉ là rủi ro kỹ thuật.
Bước 2 — Dựng và kiểm từng đường tín hiệu
Đến đây mới là line check đúng nghĩa, và nó đi theo thứ tự cố định: trống → bass → guitar → keyboard → micro hát → micro MC. Lý do của thứ tự này là bộ trống có nhiều đường nhất và khó nhất, làm xong nó thì phần còn lại nhanh.
Vài chi tiết mà người tổ chức nên biết để hiểu vì sao bước này lâu:
Bộ trống không phải một đường. Một bộ trống được thu bằng nhiều micro cùng lúc, và trong đó có một micro gắn cố định ở mặt trống bass — đây là đường tín hiệu riêng, phải kiểm riêng, không thể suy ra từ việc các micro khác đã lên. Nếu ai đó nói "trống ổn rồi" sau khi gõ vào mặt trống nhỏ vài cái, tức là chưa kiểm hết.
Micro không dây phải dựng ăng-ten và quét sóng trước, không phải cắm là xong. Bộ thu không dây có ăng-ten cần dựng đúng hướng và đúng độ cao, và cần dò kênh tần số sạch tại chính địa điểm đó. Ở hội trường có nhiều thiết bị không dây khác, hoặc ở khu vực đông thiết bị phát sóng, kênh mặc định trong máy rất dễ trùng với một nguồn phát khác. Triệu chứng là tiếng rẹt rẹt hoặc mất tiếng chớp nhoáng khi người cầm micro đi sang một góc sân khấu nhất định — và nó chỉ lộ ra khi có người đi lại, tức là lúc chương trình đã chạy.
Nhạc cụ điện tử và laptop cần hộp chuyển tín hiệu (DI). Cắm thẳng dây tai nghe của laptop vào bàn mixer là cách nhanh nhất để có tiếng nhiễu và mức tín hiệu không ổn định.
Bước 3 — Dựng monitor cho từng vị trí
Monitor là loa quay về phía người trên sân khấu, để họ nghe được chính mình. Khán giả không nghe monitor. Đây là phần mà người tổ chức hay hỏi "sao phải mất thời gian, khán giả có nghe đâu".
Câu trả lời: người hát không nghe được mình sẽ hát sai cao độ và hát to quá mức. Ban nhạc không nghe được nhau sẽ lệch nhịp. Và mỗi vị trí trên sân khấu cần một bản phối khác nhau — ca sĩ cần nghe giọng mình và tiếng đàn nền; tay trống cần nghe bass; MC chỉ cần nghe giọng mình.
Đây cũng là bước sinh ra rủi ro hú lớn nhất, vì monitor là loa chĩa thẳng về phía micro. Xử lý nó là nội dung của bước 5.
Bước 4 — Chạy thử một bài đầy đủ
Chạy trọn một bài, không phải mười lăm giây rồi dừng. Lý do là các mức chỉ bộc lộ khi tất cả nguồn cùng phát: giọng hát nghe vừa đủ khi hát một mình sẽ chìm ngay khi trống và bass vào.
Bài chạy thử nên là bài thật trong chương trình, ưu tiên bài to nhất và đông nhạc cụ nhất. Cân được ở bài đó thì các bài nhẹ hơn chỉ cần hạ xuống, không phải dựng lại.
Với chương trình không có ban nhạc, bước này là: phát chính file nhạc nền sẽ dùng, ở đúng đoạn to nhất, đồng thời có người nói vào micro MC.
Bước 5 — Chỉnh chống hú
Hú xảy ra khi tiếng từ loa quay ngược lại micro và được khuếch đại thành vòng lặp. Tần số hú phụ thuộc vào đặc tính phòng, hướng của micro và loa, và khoảng cách giữa chúng — nên nó khác nhau ở từng địa điểm, không có thiết lập dùng chung (Wikipedia — Audio feedback).
Cách làm là nâng dần mức lên tới khi hệ thống bắt đầu chớm hú, xác định tần số đang hú, hạ riêng dải tần đó xuống, rồi lặp lại. Kết quả là hệ thống chịu được mức to hơn trước khi hú — phần dự trữ này chính là thứ cứu bạn khi MC vô tình đi trước loa.
Quan trọng với người tổ chức: phần dự trữ đó được tính cho bố trí loa và micro tại thời điểm soundcheck. Dời loa sau khi soundcheck là xoá kết quả của bước này.
Bước 6 — Ghi mức và lưu scene
Bàn mixer số cho phép lưu lại toàn bộ thiết lập thành một "scene" — mức từng đường, cân bằng tần số, phối monitor, hiệu ứng. Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với bàn analog, và cũng là thứ hay bị quên nhất.
Lưu scene ngay khi soundcheck xong, đặt tên rõ ràng, và lưu thêm một bản dự phòng. Lý do rất thực tế: nếu mất điện hay phải khởi động lại thiết bị giữa chừng, việc gọi lại scene mất vài giây thay vì phải dò lại toàn bộ trước mặt khán giả. Ở chương trình có nhiều tiết mục khác nhau, thường lưu mỗi tiết mục một scene để chuyển nhanh giữa các phần.
Với bàn analog thì tương đương là chụp ảnh mặt bàn và ghi giấy. Nghe thủ công nhưng vẫn tốt hơn trí nhớ.
Bước 7 — Thử micro MC ở đúng vị trí MC sẽ đứng
Bước cuối, và là bước hay bị bỏ nhất, vì đến lúc này MC thường chưa tới.
Micro MC phải được thử tại đúng điểm MC sẽ đứng — bục phát biểu bên cánh gà, mép sân khấu, hay giữa sàn tiệc. Mỗi vị trí có quan hệ khác nhau với loa, nên một micro hoàn toàn yên ở giữa sân khấu vẫn có thể hú dữ dội ở bục bên trái, đơn giản vì bục đó nằm chếch trước một loa.
Nếu chương trình có phần trao giải hay phát biểu của khách mời tại bàn, vị trí đó cũng phải thử. Và nếu MC là người không chuyên — nhân sự hành chính, hiệu trưởng, đại diện ban quản lý — thì đây là lúc hướng dẫn họ cách cầm micro, vì cách cầm sai làm hỏng cả một hệ thống tốt.
Soundcheck mất bao lâu theo quy mô chương trình
Thời gian dưới đây là khoảng thường gặp trong điều kiện thuận lợi: thiết bị đã dựng xong, sân khấu đã hoàn thiện, người liên quan có mặt. Nó không phải cam kết, vì mặt bằng khó về âm học hoặc nguồn điện có vấn đề đều làm con số này giãn ra.
| Loại chương trình |
Thời gian soundcheck thường cần |
Phần chiếm nhiều thời gian nhất |
| Hội nghị, khai trương, tiệc — chỉ có MC và nhạc nền |
Khoảng 30–45 phút |
Thử micro tại các vị trí phát biểu, chống hú |
| Có band 4–5 người |
Khoảng 1,5–2 giờ |
Bộ trống và phối monitor cho từng nhạc công |
| Nhiều tiết mục biểu diễn, nhiều nhóm tham gia |
Từ 2–3 giờ trở lên |
Chuyển đổi giữa các tiết mục, lưu scene riêng cho mỗi tiết mục |
Ba lưu ý khi đưa con số này vào kịch bản:
Thời gian soundcheck tính từ lúc sân khấu đã dựng xong, không tính từ lúc xe thiết bị tới. Bốc dỡ, kéo dây, treo loa, dựng giàn đèn là một khối thời gian riêng trước đó, thường dài hơn soundcheck.
Phải chừa một khoảng đệm giữa soundcheck và giờ đón khách. Khoảng đệm này để xử lý những gì soundcheck vừa phát hiện — đổi một micro chết, kéo lại một đường dây, dời một loa monitor. Không có đệm thì mọi phát hiện đều thành sự cố.
Nếu chương trình có nhiều nhóm biểu diễn, hãy soundcheck theo thứ tự ngược với thứ tự diễn. Nhóm diễn đầu tiên soundcheck cuối cùng, để thiết lập của họ là thứ còn nguyên trên bàn khi mở màn.
Vì sao phòng có người nghe khác phòng trống
Đây là lý do gốc khiến soundcheck không thể thay bằng "chỉnh lúc chạy chương trình", và cũng là lý do người có nghề không bao giờ chỉnh tới mức hoàn hảo trong phòng trống.
Cơ thể người hấp thụ âm thanh. Quần áo, tóc, da hấp thụ mạnh nhất ở dải tần cao và trung cao — đúng dải làm nên độ sáng và độ rõ của lời hát, lời MC. Ghế nệm và thảm cũng vậy, nhưng người thì hấp thụ nhiều hơn ghế trống.
Hệ quả cụ thể:
Phòng trống nghe vang hơn và sáng hơn. Cùng một thiết lập, khi phòng đầy người, tiếng sẽ khô lại và tối đi. Nếu bạn chỉnh cho phòng trống nghe vừa đủ sáng, đến lúc đông khách sẽ thấy lời bị đục.
Phòng đông người thường cần tăng mức tổng. Không chỉ vì âm bị hấp thụ, mà còn vì tiếng ồn nền tăng lên: người nói chuyện, ly tách, ghế kéo. Ở tiệc, tiếng ồn nền lúc đông khách cao hơn hẳn lúc phòng trống.
Nguy cơ hú lại giảm khi đông người, vì phản xạ ít đi. Nghĩa là hệ thống chống hú chỉnh trong phòng trống là chỉnh ở điều kiện khắt khe hơn thực tế — điều này có lợi.
Người có nghề xử lý bằng cách chừa biên độ: dựng mức và cân bằng ở phòng trống nhưng biết trước sẽ phải nhích lên và bù lại phần sáng khi khách vào, chứ không cố ép cho phòng trống nghe hoàn hảo. Đây cũng là lý do kỹ thuật viên vẫn ngồi ở bàn suốt chương trình thay vì bấm nút xong rồi rời đi.
Mặt bằng cũng quyết định biên độ này. Một nhà hàng trần thấp, tường cứng, sàn gạch bông là mặt bằng khó: âm phản xạ nhiều, dễ ù và dễ hú. Một hội trường có rèm, thảm và ghế nệm thì dễ chịu hơn nhiều. Bạn nên nói trước cho đơn vị âm thanh biết mặt bằng thuộc loại nào, hoặc tốt hơn là để họ khảo sát.
Năm lỗi làm soundcheck thành vô nghĩa
Cả năm lỗi dưới đây đều có chung một đặc điểm: soundcheck đã được làm, nhưng kết quả bị xoá trước giờ diễn.
1. Soundcheck xong rồi di dời loa. Thường xảy ra khi bộ phận trang trí hoặc nhà hàng thấy loa "chắn lối đi" và tự dời sang chỗ khác, hoặc khi sơ đồ bàn tiệc thay đổi vào phút chót. Vị trí loa quyết định toàn bộ phần chống hú và cân bằng đã làm. Dời loa mà không báo là buộc ê-kíp làm lại từ bước 3.
2. MC không có mặt lúc soundcheck. Đến giờ khai mạc mới phát hiện micro hú đúng ở vị trí MC đứng, hoặc giọng MC quá nhỏ so với nhạc nền. Đây là lỗi tốn kém nhất vì nó xảy ra ngay phút đầu tiên, trước mặt toàn bộ khách mời.
3. Band soundcheck bằng nhạc cụ khác với lúc diễn. Mượn tạm cây đàn có sẵn để thử, đến giờ diễn mới mang đàn của mình ra. Mỗi nhạc cụ có mức ra và đặc tính tần số riêng — thay nhạc cụ là thay đường tín hiệu. Tương tự với việc đổi người hát mà không thử lại micro.
4. Để soundcheck vào mười lăm phút trước giờ đón khách. Trong mười lăm phút chỉ đủ làm line check. Tệ hơn, nếu phát hiện một thiết bị hỏng thì không còn thời gian để xử lý, và khách đã bắt đầu vào phòng nên không thể mở to để kiểm tra nữa.
5. Không ai ghi lại mức. Chỉnh xong, tắt máy đi ăn, quay lại bật máy và phải dò lại từ đầu. Với bàn mixer số thì đây thuần tuý là quên bấm lưu scene — một thao tác vài giây. Đây cũng là lỗi dễ khắc phục nhất trong năm lỗi, chỉ cần hỏi một câu: "đã lưu scene chưa?"
Việc phía ban tổ chức phải chuẩn bị
Soundcheck là việc của ê-kíp kỹ thuật, nhưng nó chỉ chạy được nếu phía tổ chức chuẩn bị năm thứ sau. Thiếu bất kỳ thứ nào, thời gian ở bảng trên sẽ dài ra.
Giờ được vào dựng, có văn bản. Đây là thứ phải chốt với chủ địa điểm chứ không phải với đơn vị âm thanh. Nhiều nhà hàng chỉ cho vào sau khi dọn xong tiệc trưa; nhiều toà nhà văn phòng giới hạn giờ dùng thang máy hàng hoá. Giờ vào dựng quyết định toàn bộ lịch còn lại.
Nguồn điện: ở đâu, bao nhiêu, ai giữ chìa khoá tủ điện. Cần biết trước có bao nhiêu ổ, tuyến điện chịu được bao nhiêu, và có ai trực để mở tủ điện khi cần. Câu hỏi thường bị bỏ qua: đèn sân khấu và bếp có dùng chung tuyến với âm thanh không.
Danh sách tiết mục kèm ai dùng micro nào. Không cần chi tiết đến từng phút, nhưng cần biết: có bao nhiêu người nói, bao nhiêu người hát, có nhạc cụ gì, phần trao giải có bao nhiêu người lên sân khấu cùng lúc. Đây là căn cứ để tính số micro và số đường tín hiệu.
Người phụ trách nhạc nền có mặt lúc soundcheck. Người sẽ bấm nhạc trong chương trình phải là người có mặt lúc thử, với đúng thiết bị và đúng file sẽ dùng. Xem thêm cách chuẩn bị và bàn giao phần nhạc trong bài chọn nhạc nền tổ chức sự kiện theo từng phân đoạn.
Sân khấu phải dựng xong trước. Không thể soundcheck khi backdrop chưa treo, bục chưa đặt, bàn ghế chưa xếp. Mọi vật thể lớn trong phòng đều ảnh hưởng tới âm thanh, và vị trí bục phát biểu quyết định chỗ thử micro MC.
Một chi tiết hiện trường đáng lưu ý nếu sự kiện diễn ra trên nền cát hoặc nền đất mềm — bãi biển, sân vườn, khu dã ngoại: chân loa cần được kê trên tấm lót cứng, thường là pallet gỗ, để không lún lệch trong lúc chương trình chạy. Loa nghiêng dần trong hai giờ là chuyện có thật, và nó làm hỏng hướng phủ đã tính lúc soundcheck.
Bảng checklist rút gọn để in ra
| Mốc |
Việc |
Ai làm |
| Trước ngày diễn |
Chốt giờ vào dựng bằng văn bản với địa điểm |
Ban tổ chức |
| Trước ngày diễn |
Gửi danh sách tiết mục + ai dùng micro nào |
Ban tổ chức |
| Trước ngày diễn |
Xác nhận nguồn điện, người trực tủ điện |
Ban tổ chức |
| Trước soundcheck |
Sân khấu, backdrop, bục phát biểu dựng xong |
Ban tổ chức |
| Bước 1 |
Kiểm nguồn điện, tiếp đất; che mưa/ẩm cho bàn mixer nếu ngoài trời |
Kỹ thuật |
| Bước 2 |
Line check từng đường: trống (gồm micro trống bass) → bass → guitar → keys → micro hát → micro MC |
Kỹ thuật |
| Bước 2 |
Dựng ăng-ten, dò kênh sạch cho bộ thu không dây |
Kỹ thuật |
| Bước 3 |
Dựng monitor riêng cho từng vị trí trên sân khấu |
Kỹ thuật |
| Bước 4 |
Chạy trọn một bài, chọn bài to nhất |
Kỹ thuật + người biểu diễn |
| Bước 5 |
Chống hú, tạo dự trữ mức |
Kỹ thuật |
| Bước 6 |
Lưu scene trên mixer + lưu bản dự phòng |
Kỹ thuật |
| Bước 7 |
Thử micro MC tại đúng vị trí MC đứng; hướng dẫn cách cầm micro |
Kỹ thuật + MC |
| Sau soundcheck |
Không dời loa, không đổi sơ đồ bàn — nếu buộc phải đổi, báo ngay |
Ban tổ chức |
| Trước đón khách |
Chừa khoảng đệm để xử lý phát sinh |
Cả hai |
Muốn xem toàn bộ dòng thời gian chuẩn bị âm thanh từ hai tuần trước tới lúc tan tiệc, đọc thêm checklist âm thanh sự kiện. Với chương trình ngoài trời có thêm biến số mưa, gió và nguồn điện tạm, tham khảo sân khấu ngoài trời: trang trí, âm thanh, ánh sáng.
Câu hỏi thường gặp
Chương trình chỉ có MC và nhạc nền, có cần soundcheck không?
Có, và nó vẫn cần một khoảng thời gian thật. Chương trình càng ít nguồn âm thì mỗi lỗi càng lộ rõ — không có gì che được một micro MC bị hú hay một file nhạc phát ra nhỏ hơn hẳn các file còn lại. Điểm khác là soundcheck loại này ngắn hơn và tập trung vào micro tại các vị trí phát biểu.
Soundcheck có cần toàn bộ ban nhạc và ca sĩ có mặt không?
Có, với đúng nhạc cụ và đúng người sẽ diễn. Soundcheck bằng người thay thế hoặc nhạc cụ mượn tạm cho ra một thiết lập không dùng được. Nếu lịch của nghệ sĩ không cho phép, hãy chốt trước phương án dự phòng với ê-kíp kỹ thuật thay vì để đến hôm đó mới xoay.
Đã soundcheck xong rồi, tại sao kỹ thuật viên vẫn phải ngồi ở bàn suốt chương trình?
Vì phòng thay đổi khi khách vào, tiếng ồn nền thay đổi theo từng phân đoạn, và mỗi người nói vào micro một kiểu khác nhau. Soundcheck cho ra điểm xuất phát tốt, không cho ra một thiết lập bất biến.
Nếu mất điện giữa chương trình thì thiết lập có mất không?
Với bàn mixer số đã lưu scene thì không — gọi lại scene là về đúng trạng thái cũ. Đó chính là lý do bước lưu scene quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Nếu chưa lưu, mọi thứ phải dò lại từ đầu trước mặt khán giả.
Chúng tôi thuê địa điểm có sẵn hệ thống âm thanh, vẫn phải soundcheck chứ?
Vẫn phải, và thường mất thời gian hơn bạn nghĩ. Hệ thống có sẵn đã được chỉnh cho mục đích sử dụng thường ngày của địa điểm đó, không phải cho chương trình của bạn. Việc cần làm sớm là hỏi rõ hệ thống có gì, có bao nhiêu đường vào, có monitor không, và ai là người được phép thao tác trên bàn.
Soundcheck là khâu duy nhất trong chuỗi chuẩn bị mà rút ngắn được ngay lập tức — chỉ cần nói "thôi đủ rồi". Cũng vì thế nó là khâu bị rút ngắn nhiều nhất. Cái giá không trả lúc đó, mà trả vào phút đầu tiên của chương trình.
Nếu bạn đang lên kịch bản cho một chương trình sắp tới và chưa chắc phải chừa bao nhiêu thời gian cho khâu này, hoặc cần một ê-kíp đứng máy suốt buổi thay vì lắp xong rồi rời đi, Creps sẵn sàng xem qua kịch bản và mặt bằng của bạn. Xem thêm về dịch vụ âm thanh ánh sáng hoặc liên hệ để trao đổi — chúng tôi sẽ hỏi bạn đúng những câu trong mục "việc phía ban tổ chức phải chuẩn bị" ở trên.